[Java Memory 2] Cách Garbage Collector Java giải phóng bộ nhớ (Stop The World, Reference Counting, Sweep, ..)

This entry is part 2 of 2 in the series Java Memory

Trở thành “mồi” của GC (Garbage Collector)

  • Ta đã biết, khi một đối tượng không còn tác dụng nữa, thì chúng sẽ bị GC dọn đi để tiết kiệm bộ nhớ, nhưng thế nào là “hết tác dụng” ?
  • Có thể tóm gọn bằng một câu cơ bản “Object tại heap sẽ không còn hữu dụng nếu chúng mất kết nối tới stack”
  • Object mất kết nối tới stack khi không còn một con trỏ nào chỉ tới chúng nữa cả, hãy xem thử đoạn code sau:
Object o = new Object();
System.out.println(o);
o = null; 
  • Ở dòng đầu tiên, ta tạo một đối tượng o, o lúc này thực chất đang chỉ tới giá trị thực sự của đối tượng ta vừa tạo ra trong heap
  • Khi in thử đối tượng này ra, ta có output theo mẫu sau
java.lang.Object@4617c264
  • Tiếp theo, ta cập nhật o thành null. Lúc này, đối tượng nằm ở heap không còn cái gì trỏ đến nó nữa, và không gì có thể truy cập lại nó nữa, và lúc này nó trở thành mồi của GC

Vấn đề không đơn giản

  • Ví dụ trên khá đơn giản do chỉ có 1 object, vấn đề sẽ phức tạp hơn khi ta tiếp cận với nhiều object liên kết với nhau 1 lúc
image 31 - quochung.cyou PTIT
  • Giả sử với 6 dòng lệnh sau, ta sẽ đi qua từng dòng một
image 32 - quochung.cyou PTIT
  • Sau 4 dòng đầu tiên, stack và heap của chúng ta có dạng như sau. Tại stack là các biến giữ con trỏ tới các giá trị thực trong heap.
image 33 - quochung.cyou PTIT

  • Sau dòng thứ 5, ta có hình như sau. Ta thấy, dù sau khi đã cập nhật p1 thành null với mong muốn GC sẽ dọn object này, nhưng thực tế, ta thấy ta vẫn có thể truy cập vào p1 bằng person.get(1) qua list persons, tức là ta vẫn có cách reach đến điểm này
image 34 - quochung.cyou PTIT

  • Chỉ sau khi set cả list thành null, ta mới mất hoàn toàn liên hệ với p1
  • => Không khó để đánh giá các phần tử nào sẽ được Garbage Collector dọn khi bạn đã hiểu về quan hệ bên trên. Dễ dàng thấy, sau 6 bước, p1 mất hoàn toàn liên hệ với stack và sẽ được dọn
  • Tuy nhiên, đó là ta nhìn thủ công, còn để garbage collector biết cái nào còn kết nối với stack sẽ tốn một lượng thời gian, và nó sẽ làm chậm hệ thống lại (chi tiết ở bên dưới). Có nhiều cách để làm điều này, và ta sẽ thảo luận ở bên dưới

Đánh dấu đệ quy

  • Ta sẽ thử đánh dấu các object còn live và object nào có thể bị dọn bởi GC. Dễ dàng, ta thêm 1 bit để dánh dấu xem chúng có còn kết nối với stack hay không. Khi tạo, ta sẽ để bit là 0, và khi ở giai đoạn đánh dấu, object là 0 sẽ bị xoá đi, còn nếu vẫn còn sử dụng, ta sẽ cập nhật nó thành 1
  • Tuy nhiên, heap và stack thay đổi liên tục. Cách đánh dấu được triển khai tuỳ thuộc vào phiên bản Java và GC bạn sử dụng, tuy nhiên, ta sẽ thử xem cách hệ thống đánh từ stack, hãy thử xem ví dụ sau
image 35 - quochung.cyou PTIT
  • Đầu tiên toàn bộ phần tử sẽ được để là 0
image 36 - quochung.cyou PTIT
  • Sau đó, toàn bộ các phần tử có kết nối trực tiếp tới stack được đánh thành 1
image 37 - quochung.cyou PTIT
  • Tuy nhiên, do p1 vẫn có thể truy cập từ danh sách persons, và hơn nữa, ta không thể cứ dọn những gì vẫn còn kết nối. Vì vậy ta cần một cách duyệt đơn giản, với điểm khởi đầu từ các điểm đang = 1, sau đó đi đến mọi quan hệ của nó và đánh chúng thành 1, rồi tiếp tục đệ quy.
  • Các thuật toán đánh dấu đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn đánh dấu, đầu tiên thử đi qua cách stop-the-world

Kĩ thuật Stop-The-World – Dừng thế giới

image 38 - quochung.cyou PTIT
  • Với cách đánh dấu trên, ta nhận thấy. Nếu một phần tử được tạo trong quãng đánh dấu, nó sẽ không còn đúng nữa.
  • Vì vây, có một solution đơn giản là ta sẽ dừng mọi luồng khác và chỉ chạy luồng đánh dấu của cả chương trình, điều này sẽ rất ảnh hưởng đến hiệu năng. Ta sẽ thử xem các thuật toán tiếp theo.

Kĩ thuật Reference counting – Đếm liên hệ

image 39 - quochung.cyou PTIT

  • Một cách triển khai khác là đếm số lần một object được trỏ đến. Mỗi object sẽ chứa số lần object được trỏ như một thông số mà nó nắm giữ. Như vậy, GC chỉ việc quét qua và xoá mọi object có 0 lần bị nắm giữ. Cách này sẽ không cần stop-the-world như cách đánh số đệ quy nữa, vì khi object được tạo ra giữa chừng lúc đánh số lần trỏ thì nó vẫn đều là 1 rồi.
  • Tuy nhiên, nó có một điểm yếu là sẽ tạo ra island of isolation, hay các vùng, một tập các object tự trỏ nhau nhưng mà thực tế không có kết nối tới stack
image 40 - quochung.cyou PTIT

Giải phóng bộ nhớ

  • Cách thức làm sao để đánh dấu các object sẽ bị xoá sẽ được quyết định khác nhau bởi phiên bản Java và các kiểu GC khác nhau.
  • Giả sử ta đã đánh dấu được hết các object sẽ có thể bị xoá, tuy nhiên việc xoá chúng đi cũng không phải một quá trình đơn giản
  • Việc xoá object được gọi là sweeping by garbage collector, trong bài viết sẽ mention 3 cách thức sweeping khác nhau
    • Normal sweeping
    • Sweeping with compacting
    • Sweeping with copying

Normal sweeping

image 41 - quochung.cyou PTIT
  • Hình ảnh trên thể hiện các khối bộ nhớ trong ram, các vùng có dấu X là các object đã được đánh dấu và chuẩn bị bị xoá
image 42 - quochung.cyou PTIT
  • Sau khi xoá đi, vùng nhớ của ta có dạng như sau, dễ thấy, điều này dẫn tới một triệu chứng có tên Fragmentation

Fragmentation trong Java Garbage Collector

image 43 - quochung.cyou PTIT
  • Lúc này, vì các vùng trống nằm ở giữa các vùng bị chiếm dụng, nên ta chỉ có thể thêm các bộ nhớ nhỏ hơn hoặc bằng vùng vào các vùng trống. Điều này sẽ dẫn tới 1 vài vấn đề khi ta muốn cấp phát một bộ nhớ lớn hơn
image 44 - quochung.cyou PTIT
  • Giả dụ với trường hợp cấp phát một vùng nhớ lớn hơn các khe trống như ảnh trên, khi cấp phát vào, ta chỉ có thể xếp như sau:
image 45 - quochung.cyou PTIT
  • Dù tổng thể bộ nhớ còn trống ta vẫn đủ để xếp vùng nhớ, nhưng thực tế thì ta không có một vùng nhớ liên tiếp nào chứa đủ vùng nhớ mới này. Và việc này sẽ throw ra 1 runtime exception là OutOfMemoryError.

Ưu nhược điểm của Normal sweeping

  • Normal Sweeping là một kĩ thuật giải phóng vùng nhớ ngây thơ, khá tiện dụng và đơn giản. Tuy nhiên sẽ dẫn tới các vùng nhớ bị phân mảnh. Quá trình này phù hợp khi ta có nhiều bộ nhớ, và ta chỉ cần nhanh chóng dọn bộ nhớ đi. Khi mà lượng vùng nhớ còn trống nhỏ hơn, ta sẽ prefer các kĩ thuật khác

Sweeping with compacting

  • Sweeping with compacting là một quá trình 2 bước. Đầu tiên, chúng vẫn giải phóng bộ nhớ, nhưng sau đó ta sẽ thực hiện thêm 1 bước gọi là compacting (thu gọn), ta sẽ dời toàn bộ vùng nhớ về phía đầu để đảm bảo không có bất kì khoảng trống nào ở giữa
image 46 - quochung.cyou PTIT

Ưu nhược điểm Sweeping with compacting

  • Cách làm này giúp bộ nhớ không còn bị phân mảnh như thông thường, tuy nhiên việc di chuyển các vùng nhớ về đầu là một quá trình tốn kém, vì gần như với lượng vùng nhớ nhỏ và trải dài nhiều, ta sẽ phải copy và di chuyển khá nhiều trên vùng nhớ.

Sweeping with copying

image 50 - quochung.cyou PTIT
  • Ở cách làm này, ta sẽ cần 2 vùng nhớ khác nhau. Ta sẽ không trực tiếp xoá các vùng nhớ bị đánh dấu là xoá đi, mà ta sẽ copy các vùng nhớ k bị xoá vào vùng nhớ mới
image 51 - quochung.cyou PTIT
  • Sau đó mới thực hiện xoá toàn bộ vùng nhớ ở vùng nhớ cũ
image 52 - quochung.cyou PTIT

Ưu nhược điểm của Sweeping with copying

  • Dữ liệu không bị phân mảnh
  • Về hiệu năng thì nhanh hơn compacting, do không phải thực hiện nhiều công đoạn tính toán khi di chuyển, mà chỉ copy nhanh chóng sang vùng mới đang trống hoàn toàn (ở compacting ta ví dụ di chuyển vùng 30-50 sang vùng 0-10, đầu tiên ta phải di 30-40, sau đó lại di vùng 10-20 đi, …. và khó khăn hơn nhiều)
  • Tuy nhiên cần nhiều bộ nhớ hơn vào cùng 1 thời điểm, cần lượng bộ nhớ trữ còn lại đủ nhiều để di chuyển.

Chung kết ACM/ICPC PTIT 2023

Vào ngày 24/09/2022, Học viện Công nghệ Bưu Chính Viễn Thông đã tổ chức kỳ thi chung kết ICPC PTIT 2022. Sự kiện này đã thu hút 41 đội xuất sắc từ hơn 180 đội tham gia (không tính miền Nam). Kỳ thi đã diễn ra tại sảnh A2 của Học viện. Trong kỳ thi năm 2023, có sự tham gia đáng kể của các sinh viên khoá D22 và E22 (năm nhất). Đây là năm thứ hai mình tham gia cuộc thi này, và từ kinh nghiệm năm ngoái, mình đã có một số kinh nghiệm nhất định :v

image 18 - quochung.cyou PTIT

Đội của chúng mình, có tên là “ProPTIT. Ba bà đi bán lợn con”, gồm ba thành viên: Nguyễn Quốc Hưng (E2105), Nguyễn Mai Phương (D21CN01) và Lê Trí Tâm (D21). Sau khi đứng top 20 trong gần cả cuộc thi, chúng mình đã lội ngược dòng vào 15 phút cuối để giải lên 5 bài và giành được top 4 chung cuộc.

Đề thi năm 2023 có nhiều thay đổi so với 2022, nhìn chung các bài năm nay có nhiều đổi mới, tập trung vào giải thuật nhiều hơn, độ khó cũng khó hơn hẳn năm ngoái. Chắc đây cũng là một phần lí do số sinh viên năm nhất vào chung kết khá ít, chỉ có khoảng 1-2 bài cơ bản và còn lại là các bài với các thuật toán kinh điển như Quy hoạch động, dijkstra, greedy.

Một vài hình ảnh đáng chú ý trong kì thi

Thầy Cường và thầy Sơn tại vòng loại kì thi
Đội hình CLB Lập Trình PTIT checkin vòng loại
image 21 - quochung.cyou PTIT
khu vực thi 2023 tại hội trường a2
image 23 - quochung.cyou PTIT
image 24 - quochung.cyou PTIT